چگونه هوش مصنوعی بازار کار را به سمت دیگهای میبرد؟
هوش مصنوعی با خودکار کردن کارهای تکراری، تغییر شکل شغلهای فعلی و ایجاد مسیرهای شغلی کاملاً تازه در دنیای تکنولوژی و نوآوری، داره چهره بازار کار رو عوض میکنه.
هوش مصنوعی با خودکار کردن کارهای تکراری، تغییر شکل شغلهای فعلی و ایجاد مسیرهای شغلی کاملاً تازه در دنیای تکنولوژی و نوآوری، داره چهره بازار کار رو عوض میکنه. در حالی که مشاغلی مثل ورود اطلاعات، پشتیبانی مشتریان و تدارکات در معرض خطر هستن، اما فرصتهای جدیدی در حوزههایی مثل توسعه هوش مصنوعی، رعایت اخلاق در AI و همکاری میان انسان و ماشین در حال رشدن.
کلید رقابت در این بازار، «سازگاری» است، برای این کار بفهمید هوش مصنوعی چطور کار میکنه، مهارتهای نرم مثل خلاقیت و درک ماشین رو یاد بگیرید و وارد این بازار کار بشید.
هوش مصنوعی واقعا داره بازار کار و شیوه کار کردن ما رو تغییر میده. بعضی نقشها دارن از بین میرن، بعضیها تکامل پیدا میکنن و شغلهای کاملا جدیدی هم با سرعتی بیشتر از همیشه دارن ایجاد میشن.
آنچه در ادامه قرار است یاد بگیریم:
- تأثیر هوش مصنوعی بر نیروی کار
- آیا هوش مصنوعی داره شغلهامون رو میگیره یا فقط تغییرشون میده؟
- هوش مصنوعی جای چه شغلهایی رو میگیره؟
- چه شغلهایی در برابر هوش مصنوعی سر خم نمیکنن؟
- هوش مصنوعی چه شغلهای جدیدی داره میسازه؟
- خب حالا با این وضعیت باید چکار کنیم؟
- چه مهارتهایی توی عصر هوش مصنوعی بیشتر به کارمون میان؟
- مسیر شغلیها دارن عوض میشن، نه فقط عنوان شغلها
- آیا باید از آینده بترسیم؟
- جمع بندی
- سوالات متداول
تأثیر هوش مصنوعی بر نیروی کار
هوش مصنوعی همین الان هم داره بازار کار را تغییر میده. ۱۳.۷ درصد از کارگران میگویند که شغلشان را به خاطر اتوماسیون از دست دادهاند و حدود ۴۰ درصد از کارفرماها هم پیشبینی میکنند که اگر هوش مصنوعی بتواند از پسِ کارهای خاصی بربیاید، نیروهایشان را تعدیل خواهند کرد.
این اتفاق را همهجا میشود دید:
دیجیکالا (Digikala):
مشابه آمار آمازون، دیجیکالا هم در سالهای اخیر تمرکز زیادی روی سیستمهای هوشمند لجستیک (انبارداری) و چتباتهای هوشمند برای پاسخگویی به مشتریان گذاشته است. این موضوع باعث شده نیاز به نیروی انسانی در بخشهای سادهی پشتیبانی یا دستهبندی دستی کمتر شود، هرچند که تعدیل نیروهای اخیرشان دلایل اقتصادی هم داشته است.
اسنپ و تپسی (Snapp & Tapsi):
این شرکتها عملا جایگزین هزاران آژانس تلفنی شدند. در گذشته هر آژانس نیاز به چندین اپراتور تلفن داشت، اما الان یک الگوریتم هوشمند، هزاران سفر را بدون دخالت انسان مدیریت میکند. این واضحترین مثال جایگزینی تکنولوژی با نیروی انسانی سنتی در ایران است.
نئوبانکها (مثل بلوبانک یا ویپاد):
این بانکهای تمام دیجیتال، نیاز به هزاران کارمند باجه و شعبه را حذف کردهاند. کارهایی مثل احراز هویت که توسط کارمند بانک انجام میشد، الان با هوش مصنوعی و پردازش تصویر در چند دقیقه انجام میشود.
با این حال، اوضاع آنقدرها هم تیره و تار نیست. حدود ۷۷ درصد از کارفرماها میگویند که تا سال ۲۰۳۰، ترجیح میدهند به جای جایگزین کردن نیروها، مهارتهای آنها را ارتقا دهند تا یاد بگیرند چطور با هوش مصنوعی کار کنند.
علاوه بر این، با اینکه در بحث اخراج نیروها همه تقصیرها گردن هوش مصنوعی میافتد، اما وضعیت کلی اقتصاد هم چندان تعریفی ندارد. اتوماسیون فقط دارد به تغییراتی که از قبل شروع شده بود، سرعت میدهد.
در ادامه برخی از مزایا و معایبِ حضور هوش مصنوعی در محیط کار را میخوانید:
راستش را بخواهید، در ایران ماجرا کمی متفاوت است. در بازار کار ایران، دلیل اصلی تعدیل نیروها در سالهای اخیر بیشتر شرایط اقتصادی، فیلترینگ و کاهش سرمایهگذاری بوده است نه جایگزینی با هوش مصنوعی.
با این حال، شرکتهای بزرگ تکنولوژی در ایران هم دارند به سمت اتوماسیون (خودکارسازی) میروند که باعث کوچک شدن تیمهای پشتیبانی یا عملیاتی شده است.
آیا هوش مصنوعی داره شغلهامون رو میگیره یا فقط تغییرشون میده؟
بله، هوش مصنوعی هم داره بعضی شغلها رو میگیره و هم بقیه رو به کلی دگرگون میکنه. یه سری شغلها ناپدید میشن، یه سری جدید ظاهر میشن و صنایع کاملا تازهای متولد میشن. هوش مصنوعی هم جدیدترین موج این تغییرات هستش.
طبق تحقیقات، هوش مصنوعی ممکنه در کوتاهمدت حدود ۶ تا ۷ درصد از شغلها رو به خطر بندازه، اما به احتمال زیاد فرصتهای جدیدی که ایجاد میشه، بیشتر از شغلهای ازدسترفته خواهد بود.
پیشبینی میشه تا سال ۲۰۳۰، حدود ۹۲ میلیون شغل حذف بشن، اما در عوض حدود ۱۷۰ میلیون شغل جدید در حوزههایی مثل هوش مصنوعی، اخلاقِ دادهها (Data Ethics) و نظارت بر ماشینها ایجاد بشه.
هوش مصنوعی جای چه شغلهایی رو میگیره؟
شغلهایی که بر پایه تکرار، قوانین ثابت یا کار با حجم زیادی از دادهها هستن، بیشتر از همه آسیبپذیرن، دقیقا همون کارهایی که الگوریتمها دارن توش استاد میشن.
کارهای دفتری و اداری: کارمندهای ورود اطلاعات، حسابدارها، مسئولین حقوق و دستمزد و مدیران داخلی، جزو اولین کسانی هستن که با به عهده گرفتن کاغذبازیها و مدیریت اسناد توسط هوش مصنوعی، باید خداحافظی کنن.
پشتیبانی مشتری و بازاریابی تلفنی: پیش بینی شده است که تا سال 2028، حدود 70 درصد از مشتریها تعاملات و مشکلات سرویس شون رو از طریق دستیارهای هوشمند مکالمهای (چت باتها) تمامی مشکلات را حل میکنن.
صندوق داری: سیستمهای حساب کن خودکار و پرداختهای دیجیتال دارن نیاز به صندوقدارها و متصدیان رو کم میکنن و انتظار میره که تا سال 2033 تمامی این شغلها افت دورقمی داشته باشن.
تولید و لجستیک: رباتها الان دیگه میتونن محصولات رو مونتاژ، بسته بندی و بازرسی کنن.
شغلهای دفتری سطح پایین: دستیاران حقوقی، کارکنان منابع انسانی و برنامهنویسهای تازهکار (جونیور) هر روز بیشتر در معرض خطر قرار میگیرن.
درحالی که برنامه نویسهای تازهکار به سختی افتادن، جایگاه ارشد (سنیور) فعلا امن هستش و به خطر نیوفتاده.
این فشار فقط روی رشتههای فنی نیست، صنایع خلاق مثل حوزه هنری هم کم کم دارند تاثیر هوش مصنوعی رو حس میکنن.
چه شغلهایی در برابر هوش مصنوعی سر خم نمیکنن؟
اگر کار شما به احساسات، قضاوت انسانی خلاقیت، انعطاف پذیری یا حضور فیزیکی وابسته است، فعلا میتونید خیالتون راحت باشه و یک نفس راحت رو بکشید.
بعضی از رشتههایی که هوش مصنوعی به این راحتیها حریفشون نمیشه حوزههای زیر هستن:
- بهداشت و درمان: رادیولوژیستها، داروسازها و دستیاران پزشکی متکی به تجربه انسانی و تصمیمهای اخلاقی هستن. قوانین و حریم خصوصی هم اجازه نمیده هوش مصنوعی به هر دادهای دسترسی داشته باشه و این سرعت خودکار شدن رو کم میکنه.
- هوش مصنوعی به جای اینکه ای اینها رو بگیره داره تو کارهای روتین مثل تحلیل عکسها کمک کنه و شغلهای جدیدی هم توی این حوزه بسازه.
- ساخت وساز و فعایتهای فنی: ساخت خانه، برقکارها و تعمیرکارها در محیطهای غیرقابل پیشبینی کار میکنن که هوش مصنوعی و رباتها هنوز نمیتونن راحت از پسش بر بیان.
- آموزش: معلمی نیاز به هوش هیجاتی، سازگاری با شرایط و اعتماد داره، المانهایی که هیچ چت باتی نمیتونه ادای اون رو در بیاره.
- خدمات شخصی: سر آشپزها، نظافتچیها آرایشگرها و پرستارها همگی وابسته به حضور فیزیکی و ارتباط رو در رو هستن.
- شغلهای خلاقانه و مدیریتی: مدیران اجرایی و رهبران تیم، کارشون بر پایه نوآوری، شو درونی و بینش اسناستی میچرخه.
- خلاصه اینکه، آینده مال اون حرفهایهاییه که مهارتهای فنی رو با درک احساسات، خلاقیت و حل مسئله ترکیب میکنن.
هوش مصنوعی چه شغلهای جدیدی داره میسازه؟
شغلهایی مثل:
- مدیر محصول هوش مصنوعی
- مهندس یادگیری ماشین
- مهندس پرامپت
دارن پل بین انسان و تکنولوژی میشن. بقیه هم، مثل متخصص اخلاقِ AI، دستهبندیکننده دادهها و مدیر تیمهای انسان-ماشین، تمرکزشون رو اینه که هوش مصنوعی رو امنتر، هوشمندتر و سازگارتر کنن.
خیلی از این شغلهای جدید تا همین ۱۰ سال پیش حتی قابلتصور هم نبودن. به هر حال ۶۰ درصد شغلهایی که الان داریم، سال ۱۹۴۰ اصلا وجود خارجی نداشتن.
- مدیر محصول هوش مصنوعی: مترجم بین اهدفا تجاری شرکت و سیستمهای هوش مصنوعی، کسی که مطمئن میشه تکنولوژی واقعا یه نتیجه ای رو به ما میده و بیهوده نیست.
- مهندسی پلتفرم هوش مصنوعی: کسی که چرخ دهنده های هوش مصنوعی رو روغن کاری میکنه و اون رو میچرخونه، کارش اجرا، نظارت و نگهداری مدلها پشت صحنه است.
- مهندس یادگیری ماشین یا برنامه نویس AI: الگوریتمهایی رو میسازه یا تنظیم میکنه که به هوش مصنوعی کمک میکنه یاد بگیره و پیش بینی کنه تا بتونه بهتر شه.
- متخصص امنیت هوش مصنوعی: از مدلها و دادهها در برابر دستکاری یا سواستفاده محافظت میکنه.
- مسئول اخلاق و قانون گذاری AI: حواسش هست که از هوش مصنوعی عادلانه و مسئولانه استفاده بشه، سیستمها رو بررسی میکنه که تعصب روی موضوعی نداشته باشن و قوانین رو درست و به جا رعایت کنن.
- مهندسی پرامپت (Prompt Engineer) یا مربی AI: دستورات و جملاتی رو طراحی میکنه که به هوش مصنوعی یاد میدن چطور جواب درست و حسابی بده، در واقع همون معلم خصوصی هوش مصنوعیه.
خب حالا با این وضعیت باید چکار کنیم؟
واقعیت اینه که بازار کار قرار نیست وایسه تا ما خودمون رو آماده کنیم. هوش مصنوعی چه بخوایم چه نخوایم داره جلو میره و هر کسی که خودش رو باهاش وفق نده، دیر یا زود عقب میمونه.
قرار نیست همهمون مهندس هوش مصنوعی بشیم، اما حداقل باید بفهمیم این سیستمها چطور فکر میکنن، کجا خوبن و کجا هنوز لنگ میزنن. کسی که بتونه از هوش مصنوعی بهعنوان ابزار استفاده کنه، نهتنها حذف نمیشه، بلکه معمولاً کارش سریعتر، دقیقتر و ارزشمندتر هم میشه.
چه مهارتهایی توی عصر هوش مصنوعی بیشتر به کارمون میان؟
اگر بخوایم رک باشیم، مهارتهایی که فقط روی تکرار بنا شدن، آیندهی روشنی ندارن. اما مهارتهایی که هنوز برای ماشینها سختن، اتفاقاً دارن باارزشتر میشن:
- حل مسئلههای مبهم که جواب مشخص ندارن
- تصمیمگیری توی شرایط خاکستری
- خلاقیت واقعی، نه کپیکاری
- ارتباط انسانی، مذاکره و درک احساسات
- ترکیب چند مهارت مختلف با هم
کسی که فقط یک کار ثابت بلده، آسیبپذیره؛ اما کسی که میتونه چند نقش رو با هم بازی کنه، سختتر حذف میشه.
کار کردن با هوش مصنوعی، نه جنگیدن باهاش
یکی از بزرگترین اشتباهها اینه که فکر کنیم یا باید با AI بجنگیم یا تسلیمش بشیم. در عمل، برندهها کسایی هستن که یاد گرفتن کنار هوش مصنوعی کار کنن.
الان توی خیلی از شرکتها:
- یه نفر با کمک AI کار سه نفر رو انجام میده
- تیمهای کوچیکتر خروجی بزرگتری دارن
- سرعت تصمیمگیری خیلی بالاتر رفته
هوش مصنوعی داره نقش «تقویتکننده» رو بازی میکنه، نه فقط جایگزین.
مسیر شغلیها دارن عوض میشن، نه فقط عنوان شغلها
خیلی وقتها عنوان شغلی همونه، ولی کاری که انجام میدی زمین تا آسمون فرق کرده. مثلاً:
- برنامهنویسی که بدون AI کد میزنه، داره عقب میمونه
- مارکتری که از ابزارهای هوشمند استفاده نمیکنه، رقابت رو میبازه
- مدیری که AI رو نمیفهمه، تصمیمهای ضعیفتری میگیره
یعنی مسئله این نیست که «شغلت چیه»، مسئله اینه که چطور داری انجامش میدی.
آیا باید از آینده بترسیم؟
نه، ولی سادهلوح بودن هم جواب نمیده.
هوش مصنوعی نه قراره همه رو بیکار کنه و نه قراره همه رو نجات بده. همونقدر که میتونه فرصت بسازه، میتونه فاصلهها رو هم بیشتر کنه.
کسایی که یاد بگیرن چطور ازش استفاده کنن، جلو میافتن.
کسایی که انکارش کنن یا ازش فرار کنن، عقب میمونن.
جمع بندی
هوش مصنوعی بازار کار رو نابود نمیکنه، اما شکلش رو تغییر داده. کارهای تکراری و قابل پیش بینی کم رنگ میشن و نقشهایی که نیاز به تحلیلف تصمیمگیری و تعامل انسانی دارن، اهمیت بیشتری پیدا میکنن.
اسم شغل مهم نیست، مهم اینه که چطور با تکنولوژی کار میکنید، کسی که بتونه از هوش مصنوعی به عنوان ابزار استفاده کنه، سریعتر و موثرتر عمل میکنه و شانس بیشتری برای موندن و رشد داره.
هوش مصنوعی نه دشمن نیروی کاره و نه ناجی کارجوها، بیشتر به عنوان یک شتاب دهنده شناخته میشه که روندهای موجود رو سرعت میده. برندها اونهایی هستن که زودتر خودشون رو با قواعد جدید وفق میدن.
سوالات متداول
در ادامه قراره به سوالاتی که امکان داره برای شما پیش اومده باشه پاسخ کوتاه و مفیدی دادیم که میتونه راهنمای کار شما باشه.
آیا هوش مصنوعی واقعا باعث بیار شدن ادمها میشه؟
نه دقیقا! بعضی شغلها ممکنه کم کم از بین برن، اما همزمان شغلهای جدید هم ایجاد میشن. مشکل اصلی اونهایی هستن که مهارتشون فقط کاراری تکراریه و خودشون رو آپدیت نمیکنن.
کدوم شغلها بیشتر در معرض خطر قرار دارن؟
کاراری تکراری و قابل خودکارسازی، مثل ورود اطلاعات، پشتیبانی ساده مشتریها بازاریابی تلفنی، صندوق داری و بعضی نقشهای جونیور، بیشتر در معرض این مشکل هستن.
چه شغلهایی کمتر تحت تاثیر قرار میگیرن؟
اونایی که به قضاوت انسانی، خلاقیت، ارتباط رو در رو یا حضور فیزیکی نیاز دارن، مطمئنتر هستن، مثل آموزش، درمان، خدمات فنی، خدمات شخصی و نقشهای مدیریتی و خلاقانه.
برای موندن توی بازار کار در حوزه AI چه مهارتهایی مهه؟
سازگاری با تغییر، یادگیری مداوم، حل مسئله، تفکر انتقادی، ارتباط با آدمها و توانایی کار با ابزارهای هوش مصنوعی، مهم ترین چیزهایی است که میتونیم ازش استفاده کنیم.
آیا همه باید یادگیری ماشین یا برنامه نویسی AI یاد بگیرن؟
نه لازم نیست همه متخصص AI باشن، اما فهم پایهای از یانکه هوش مصنوعی چطور کار میکنه و چطور میتونی ازش به عنوان ابزار استفاده
نرگس سلطانی